دندان درد چیست؟

دندان درد هشداری است که معمولاً از دندان، عصب، ریشه یا بافت های اطراف آن منشأ می گیرد و می تواند نشانه پوسیدگی، التهاب عصب، عفونت، ترک دندان یا مشکلات لثه باشد. اگر درد بیشتر از مدت کوتاهی باقی بماند، خود به خود ایجاد شود، شب ها شدت بگیرد یا همراه با تورم باشد، پیدا کردن علت آن مهم تر از مصرف موقت مسکن است.

درد دندان در همه افراد یکسان ظاهر نمی شود. گاهی تنها هنگام نوشیدن آب سرد یک تیر کوتاه احساس می شود و گاهی درد مداوم و ضربان دار حتی خواب را مختل می کند. محل درد، محرک آن، مدت باقی ماندن درد و وجود علائمی مانند تورم یا حساسیت هنگام جویدن می توانند سرنخ هایی از منبع مشکل ارائه دهند؛ با این حال برای تشخیص قطعی میتوانید با کلینیک دندانپزشکی ماکان تماس بگیرید.

دندان درد چه تفاوت هایی با درد لثه و فک دارد؟

دندان درد اغلب روی یک دندان یا محدوده مشخص متمرکز است و ممکن است با سرما، گرما، شیرینی یا فشار هنگام جویدن تحریک شود؛ در مقابل، درد لثه بیشتر در بافت اطراف دندان احساس می شود و درد فک معمولاً با حرکت فک، جویدن یا باز کردن دهان ارتباط دارد.

این تفاوت ها همیشه کاملاً مشخص نیستند. برای مثال، التهاب ریشه یک دندان امکان دارد درد را به فک انتقال دهد یا مشکلات مفصل در فک احساس درد در دندان ها ایجاد کنند. سینوزیت نیز گاهی باعث می شود فرد تصور کند چند دندان بالایی هم زمان درد گرفته اند. به همین دلیل تنها محل احساس درد برای تشخیص کافی نیست.

علت دندان درد چیست؟

علت دندان درد از مشکلات ساده ای مانند گیر کردن غذا میان دو دندان تا بیماری هایی مانند پوسیدگی دندان ، التهاب پالپ، عفونت در ریشه و آبسه متغیر است. نوع درد و شرایطی که آن را شروع یا تشدید می کنند به تشخیص اولیه کمک می کنند، اما دندانپزشک باید علت اصلی را مشخص کند.

پوسیدگی دندان

پوسیدگی زمانی درد ایجاد می کند که تخریب سطح دندان از مینا عبور کند و به بخش های حساس تر نزدیک شود. در ابتدا ممکن است بیمار هیچ علامتی نداشته باشد، اما با عمیق تر شدن پوسیدگی، تماس با مواد شیرین، سرد یا گرم می تواند درد ایجاد کند.

رسیدن پوسیدگی به نزدیکی پالپ احتمال درد طولانی تر و خودبه خودی را افزایش می دهد. درمان زودهنگام معمولاً از گسترش آسیب جلوگیری می کند.

التهاب یا عفونت عصب دندان

التهاب عصب دندان زمانی اتفاق می افتد که پالپ در اثر پوسیدگی عمیق، ترک، ضربه یا نفوذ میکروب ها آسیب ببیند. درد ممکن است پس از تماس با گرما یا سرما ادامه پیدا کند یا حتی بدون هیچ محرکی آغاز شود.

آبسه دندان

آبسه دندان یک تجمع عفونی در اطراف ریشه دندان یا بافت های مجاور دندان است و معمولاً باید سریع بررسی و درمان شود. درد شدید، احساس فشار، تورم لثه یا صورت، حساسیت به لمس و گاهی تب می توانند همراه آن باشند.

گسترش عفونت به بافت های اطراف دندان می تواند شرایط جدی تری را ایجاد کند؛ آبسه را نباید فقط با مسکن ها کنترل کرد.

عفونت ریشه دندان

عفونت ریشه دندان ممکن است پس از آسیب شدید به پالپ ایجاد شود و با درد هنگام جویدن، فشار یا ضربه روی دندان همراه باشد. التهاب اطراف انتهای ریشه نیز می تواند باعث شود دندان نسبت به سایر دندان ها حساس تر به نظر برسد.

گاهی کاهش درد پس از یک دوره درد شدید رخ می دهد، اما این اتفاق لزوماً به معنی برطرف شدن مشکل نیست.

حساسیت دندان

حساسیت معمولاً درد کوتاه، ناگهانی و تیزی ایجاد می کند که پس از تماس با نوشیدنی سرد، غذای شیرین یا مواد اسیدی ظاهر می شود. نمایان شدن عاج، تحلیل لثه یا فرسایش مینا می تواند این حالت را به وجود آورد.

حساسیتی که تازه شروع شده یا مرتب شدیدتر می شود باید بررسی شود تا پوسیدگی یا ترک دندان از قلم نیفتد.

بیماری و التهاب لثه

التهاب در لثه بیشتر با حساسیت، قرمزی و خونریزی همراه هستند، اما امکان دارد بیمار آن را به شکل درد اطراف دندان احساس کند. تجمع پلاک میکروبی یکی از عوامل مهم التهاب بافت لثه است.

در بیماری های پیشرفته تر، بافت و استخوان نگهدارنده دندان نیز ممکن است آسیب ببینند و درد هنگام جویدن ایجاد شود.

رشد یا نهفته بودن دندان عقل

دندان عقل به خصوص در زمانی که فضای کافی برای رویش نداشته باشد می تواند باعث درد در انتهای فک شود. اگر بخشی از تاج دندان بیرون آمده باشد، تجمع مواد غذایی و باکتری زیر بافت لثه اطراف آن می تواند التهاب ایجاد کند.

درد این ناحیه گاهی به گوش، فک یا دندان مجاور انتشار پیدا می کند.

ترک خوردگی یا شکستگی دندان

ترک دندان می تواند درد تیز و مقطعی ایجاد کند؛ به ویژه هنگام جویدن غذای سفت یا زمانی که فشار از روی دندان برداشته می شود. بعضی ترک ها با نگاه معمولی قابل مشاهده نیستند.

عمق ترک مشخص می کند که دندان به ترمیم ساده نیاز دارد یا درمان گسترده تری لازم است.

گیر کردن غذا بین دندان ها

فشرده شدن غذا میان دو دندان می تواند به لثه فشار وارد کند و درد موضعی ایجاد کند. فرد معمولاً بعد از غذا خوردن این ناراحتی را بیشتر احساس می کند.

اگر گیر غذایی مرتب در یک نقطه تکرار شود، دندانپزشک باید تماس بین دندان ها، ترمیم های موجود و احتمال پوسیدگی را بررسی کند.

سایش مینای دندان

کاهش ضخامت مینا باعث می شود قسمت حساس تر دندان بیشتر در معرض تغییرات دمایی و مواد غذایی قرار بگیرد. مصرف مکرر مواد اسیدی، تماس های سایشی و بعضی عادت های نادرست می توانند این فرایند را تشدید کنند.

حساسیت تدریجی یکی از نشانه های رایج سایش میناست.

دندان قروچه و فشار دادن دندان ها

فشار دادن یا ساییدن دندان ها می تواند بار زیادی به دندان ها، عضلات و مفصل فک وارد کند. برخی افراد پس از بیدار شدن احساس سنگینی فک، حساسیت دندان ها یا سردرد دارند.

ادامه این فشار در طول زمان ممکن است باعث سایش سطح دندان ها یا باعث ترک خوردن دندان شود.

مشکلات پرکردگی یا روکش دندان

ترمیم دندان شکسته، پوسیدگی زیر پرکردگی یا نامناسب بودن ارتفاع ترمیم می تواند درد هنگام جویدن ایجاد کند. روکش هایی که دچار مشکل شده اند نیز ممکن است محل تجمع باکتری یا فشار غیر طبیعی باشند.

باقی ماندن یا افزایش درد بعد از ترمیم نیاز به ارزیابی دارد.

ضربه یا آسیب به دندان

ضربه می تواند بدون شکستن ظاهری دندان، به عصب یا بافت نگهدارنده آن آسیب بزند. در بعضی افراد درد بلافاصله ایجاد می شود و در بعضی دیگر علائم با فاصله ظاهر می شوند.

لق شدن، تغییر رنگ یا حساسیت جدید بعد از ضربه باید جدی گرفته شود.

سینوزیت و التهاب سینوس ها

سینوس های فک بالا در نزدیکی ریشه بعضی دندان های بالایی قرار دارند؛ به همین دلیل التهاب سینوس می تواند دردی شبیه درد چند دندان ایجاد کند. احساس فشار در صورت، گرفتگی بینی و تشدید ناراحتی هنگام خم کردن سر میتواند سرنخ ایجاد کند.

در چنین شرایطی، تشخیص منبع اصلی درد اهمیت زیادی دارد.

مشکلات مفصل فک (TMJ)

اختلال مفصل فک ممکن است درد را به اطراف گوش، گونه، شقیقه و حتی دندان ها منتقل کند. صدای کلیک، خستگی عضلات، درد هنگام جویدن یا محدود شدن باز شدن دهان از علائم احتمالی هستند.

بررسی مفصل فک کمک می کند دردهای غیر دندانی با مشکلات دندان اشتباه گرفته نشوند.

نوع دندان درد چه چیزی درباره علت آن می گوید؟

شکل دندان درد می تواند درباره منبع آن سرنخ بدهد؛ برای مثال، درد کوتاه در برابر سرما با درد خود به خودی و ضربان دار معنای یکسانی ندارد. با این حال الگوی درد فقط یک راهنماست و تشخیص نهایی باید بر اساس معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری انجام شود.

شدت درد به تنهایی میزان آسیب را مشخص نمی کند. حتی ممکن است دندانی که مدتی بسیار دردناک بوده پس از آسیب شدید عصب، درد کمتری ایجاد کند. بنابراین تغییر یا کاهش درد نباید بدون بررسی به معنی بهبود در نظر گرفته شود.

علت دندان درد در کودکان چیست؟

دندان درد در کودکان بیشتر در اثر پوسیدگی، رویش دندان، گیر غذایی، ضربه یا التهاب بافت های دهان ایجاد می شود. کودکان کم سن ممکن است نتوانند محل دقیق درد را نشان دهند؛ در نتیجه والدین باید به رفتارهایی مانند جویدن یک طرفه یا خودداری از غذا خوردن نیز توجه کنند.

علت های رایج عبارت اند از:

• پوسیدگی دندان های شیری یا دائمی
• تجمع غذا بین دندان ها
• رویش دندان جدید
• ضربه یا شکستگی دندان
• التهاب لثه
• عفونت دندان یا بافت اطراف آن

تورم، تب یا درد مداوم در کودک نیاز به ارزیابی دندانپزشکی دارد.

دندان درد ناشی از رویش دندان در کودکان چگونه است؟

ناراحتی ناشی از رویش دندان معمولاً در همان بخش از لثه که دندان در حال خارج شدن است احساس می شود و می تواند با فشار و حساسیت موضعی همراه باشد. این ناراحتی نباید به طور خودکار برای هر درد شدید یا طولانی کودک به عنوان علت اصلی در نظر گرفته شود.

وجود تورم قابل توجه، درد شدید، ترشح یا علائم عمومی نیازمند بررسی علت های دیگر است.

دندان درد شدید دارم؛ برای تسکین فوری درد چه کار کنم؟ 

اگر دندان درد شدید دارید، برای کاهش موقت درد می توانید کمپرس سرد را روی گونه قرار دهید و دهان را با آب ولرم بشویید؛ اما برای برطرف شدن علت اصلی درد، باید دندانپزشک دندان شما را معاینه کند.

 پوسیدگی عمیق، التهاب عصب دندان یا عفونت از دلایل احتمالی این درد هستند. تا زمان مراجعه، از جویدن غذا با دندان دردناک، مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک و قراردادن آسپرین یا مواد تحریک کننده روی دندان و لثه خودداری کنید. 

در صورت نیاز، مسکن برای درد دندان را با رعایت بروشور دارو و منع مصرف احتمالی انتخاب کنید. اگر دندان درد با تورم صورت، تب یا بدتر شدن سریع علائم همراه است، ارزیابی فوری پزشکی لازم است؛ مشکل در تنفس یا بلع نیز نیازمند مراجعه اورژانسی است.

عوارض دندان درد شدید چیست؟

دندان درد شدید به خودی خود بیماری محسوب نمی شود؛ عوارض زمانی ایجاد می شوند که عامل اصلی درد، به خصوص عفونت یا تخریب عمیق دندان، بدون درمان پیشرفت کند. تأخیر در بررسی می تواند درمان بعدی را پیچیده تر کند.

مهم ترین پیامدهای احتمالی عبارت اند از:

• گسترش عفونت به بافت های اطراف
• تشکیل یا بزرگ شدن آبسه
• تورم لثه، فک یا صورت
• اختلال در جویدن و خواب
• تخریب بیشتر ساختار دندان
• افزایش احتمال از دست رفتن دندان

تورم سریع صورت یا گردن، مشکل در بلع یا تنفس و علائم عمومی شدید نیازمند ارزیابی فوری پزشکی هستند.

علت دندان درد چگونه تشخیص داده میشود؟

تشخیص علت دندان درد با کنار هم گذاشتن الگوی درد، معاینه دندان ها و در صورت نیاز تصاویر رادیوگرافی انجام می شود. دندانپزشک بررسی می کند درد از چه زمانی شروع شده، چه چیزی آن را تحریک می کند، چه مدت باقی می ماند و آیا بیمار هنگام گاز زدن نیز درد دارد یا خیر.

سپس پوسیدگی، ترک، وضعیت لثه، ترمیم های قبلی و حساسیت دندان ارزیابی می شوند. در برخی موارد آزمایش واکنش دندان به سرما، ضربه یا فشار به تشخیص وضعیت پالپ و ریشه کمک می کند. تصویربرداری نیز می تواند پوسیدگی های پنهان، تغییرات اطراف ریشه یا برخی مشکلات استخوانی را آشکار کند.

درمان دندان درد

درمان دندان درد زمانی مؤثر است که عامل ایجادکننده آن درمان شود؛ بنابراین روش درمان برای پوسیدگی سطحی، عفونت ریشه، ترک دندان و بیماری لثه یکسان نیست. مسکن ممکن است احساس درد را کاهش دهد، اما لزوماً علت اصلی را از بین نمی برد و امکان دارد نیاز به عصب کشی داشته باشید.

تصمیم درمانی پس از تشخیص گرفته می شود. آنتی بیوتیک نیز برای تمام انواع درد دندان ضروری نیست و نباید بدون تشخیص مناسب خودسرانه مصرف شود.

درمان خانگی دندان درد

درمان خانگی فقط برای کاهش موقت دندان درد تا زمان بررسی علت مناسب است و جای درمان دندانپزشکی را نمی گیرد. تمیز کردن آرام فضای بین دندان ها، رعایت بهداشت دهان و دوری از خوراکی های بسیار سرد، داغ یا شیرین می تواند تحریک دندان را کمتر کند.

اگر تورم وجود داشته باشد، کمپرس سرد روی بخش خارجی صورت ممکن است ناراحتی را کاهش دهد. در مقابل، گذاشتن مواد ناشناخته یا دارو به طور مستقیم روی لثه می تواند باعث تحریک یا آسیب بافت شود.

اگر درد مرتب بازمی گردد، شب ها بیدارتان می کند، با جویدن تشدید می شود یا همراه تورم است، به جای تکرار روش های خانگی باید علت آن مشخص شود.

پیشگیری از دندان درد

پیشگیری از دندان درد بیش از هر چیز به جلوگیری از پوسیدگی و بیماری های لثه و شناسایی زودهنگام مشکلات بستگی دارد. مسواک زدن منظم با خمیردندان حاوی فلوراید، تمیز کردن فضای بین دندان ها و معاینات دوره ای می توانند بسیاری از مشکلات را قبل از رسیدن به مرحله درد آشکار کنند.

کاهش دفعات مصرف مواد قندی، توجه به حساسیت های تازه، درمان پوسیدگی های کوچک و بررسی دندان قروچه نیز اهمیت دارند. افرادی که ورزش های پربرخورد انجام می دهند باید برای کاهش احتمال شکستگی دندان از محافظ مناسب استفاده کنند.

سخن پایانی

دندان درد پیامی است که نباید فقط خاموشش کرد؛ باید مشخص شود چرا ایجاد شده است. پوسیدگی، التهاب عصب، عفونت، مشکلات لثه، شکستگی و حتی بیماری های خارج از خود دندان می توانند احساس مشابهی ایجاد کنند.

درد کوتاه و گذرا همیشه نشانه مشکل جدی نیست، اما درد مداوم، خودبه خودی، شبانه یا همراه با تورم ارزش بررسی بیشتری دارد. تشخیص زودتر و گرفتن وقت برای ویزیت دندانپزشک امکان حفظ بافت بیشتری از دندان و انتخاب درمان ساده تر را فراهم می کند.

سوالات متداول 

دندان درد ناگهانی معمولاً از چیست؟

درد ناگهانی می تواند در اثر پوسیدگی، ترک دندان، حساسیت، التهاب پالپ یا گیر کردن غذا ایجاد شود. اگر درد تکرار شود یا بدون محرک ادامه پیدا کند، معاینه لازم است.

چرا دندان شب ها بیشتر درد می گیرد؟

برخی دردهای التهابی هنگام استراحت بیشتر احساس می شوند و کاهش عوامل حواس پرت کننده نیز توجه فرد به درد را افزایش می دهد. درد شبانه مکرر باید بررسی شود.

آیا ممکن است دندان سالم به نظر برسد اما درد داشته باشد؟

بله. پوسیدگی بین دندانی، ترک ظریف، مشکلات ریشه و التهاب پالپ همیشه از سطح دندان قابل مشاهده نیستند.

آیا قطع شدن ناگهانی دندان درد نشانه بهبود است؟

خیر، همیشه این طور نیست. گاهی تغییر وضعیت عصب باعث کاهش احساس درد می شود، درحالی که مشکل اصلی همچنان باقی مانده است.

چه زمانی دندان درد نیاز به مراجعه فوری دارد؟

درد همراه با تورم سریع صورت یا گردن، تب قابل توجه، مشکل بلع یا دشواری تنفس باید سریع ارزیابی شود.

آیا دندان درد بدون پوسیدگی هم اتفاق می افتد؟

بله. ترک دندان، مشکلات لثه، دندان قروچه، دندان عقل، حساسیت، اختلال مفصل فک و حتی سینوزیت می توانند درد شبیه درد دندان ایجاد کنند.