بیرون زدگی استخوان فک چیست؟ علائم و روش های درمان

بیرون زدگی استخوان فک به حالتی گفته می شود که بخشی از استخوان فک به شکل برجستگی سخت زیر لثه احساس شود یا در بعضی شرایط مستقیماً از بافت لثه بیرون بزند. این وضعیت همیشه نشانه بیماری خطرناک نیست؛ گاهی یک برجستگی استخوانی خوش خیم مانند توروس است و گاهی بعد از کشیدن دندان، آسیب بافت یا اختلال در ترمیم محل ایجاد می شود. 

در حالت طبیعی، استخوان فک زیر لثه و سایر بافت های نرم دهان قرار دارد. هر تغییری که باعث نازک شدن، کنار رفتن یا آسیب این بافت ها شود می تواند استخوان را قابل لمس یا حتی قابل مشاهده کند. از طرف دیگر، برخی افراد به طور طبیعی برجستگی های استخوانی دارند که سال ها بدون علامت باقی می مانند.

به همین دلیل، مشاهده یک نقطه سفید و سخت روی لثه لزوماً به معنای عفونت یا بیماری جدی استخوان نیست. دندانپزشک با بررسی محل، شکل، مدت ایجاد و سابقه درمان های دندانپزشکی می تواند علت را مشخص کند.

تفاوت بیرون زدگی استخوان فک با سایر برجستگی های دهان چیست؟

بیرون زدگی استخوان فک معمولاً هنگام لمس کاملاً سخت و ثابت است، زیرا منشأ استخوانی دارد؛ درحالی که بسیاری از برجستگی های لثه و مخاط دهان منشا بافت نرم، التهابی یا کیستی دارند و ممکن است نرم تر، متحرک تر یا دردناک باشند. 

برای تشخیص اولیه می توان ویژگی های رایج را با یکدیگر مقایسه کرد:

توروس های دهانی از شایع ترین برجستگی های خوش خیم استخوانی هستند و معمولاً تا زمانی که در غذا خوردن، پروتز دندانی یا سایر عملکردهای دهان مشکل ایجاد نکنند به درمان نیاز ندارند.

علائم بیرون زدگی استخوان فک چیست؟

علائم بیرون زدگی استخوان فک به علت آن بستگی دارد، اما شایع ترین نشانه وجود یک برجستگی بسیار سخت یا لبه ای تیز در سطح لثه است. بعضی افراد هیچ دردی احساس نمی کنند، در حالی که در موارد مرتبط با کشیدن دندان، زخم یا التهاب ممکن است ناحیه حساس و دردناک شود.

مهم  ترین علائمی که امکان دارد دیده شوند:

• احساس برجستگی سخت و ثابت در لثه
• مشاهده نقطه سفید یا استخوان مانند روی سطح لثه
• احساس لبه تیز هنگام تماس زبان با محل
• درد یا حساسیت هنگام غذا خوردن
• زخم شدن مخاط روی برجستگی
• تورم، قرمزی یا ترشح در صورت وجود عفونت

وجود درد شدید، ترشح چرکی یا تورم پیشرونده بیشتر از یک توروس ساده نیازمند بررسی است. توروس فکی معمولاً بدون علامت است و بسیاری از افراد هنگام معاینه دندانپزشکی از وجود آن مطلع می شوند.

بیرون زدگی استخوان فک چه شکلی است؟

بیرون زدگی استخوان فک معمولاً به صورت یک برجستگی گرد، صاف یا نامنظم و بسیار سخت دیده یا لمس می شود. اگر استخوان همچنان زیر مخاط قرار داشته باشد، سطح آن اغلب هم رنگ لثه است؛ اما در صورت کنار رفتن بافت لثه، ممکن است قسمت سفید یا کرم رنگ استخوان مستقیماً دیده شود.

شکل دقیق آن به علت بستگی دارد. توروس فک پایین معمولاً در سطح داخلی فک و نزدیک زبان ایجاد می شود و گاهی در هر دو سمت دیده می شود. توروس کامی نیز معمولاً در خط میانی سقف سخت دهان قرار دارد. این برجستگی ها اغلب سطحی صاف دارند و به آرامی رشد می کنند.

اما بیرون زدن استخوان از لثه پس از کشیدن دندان ممکن است بسیار کوچک تر و شبیه یک لبه یا تراشه سفید و تیز باشد.

علت بیرون زدگی استخوان فک چیست؟

علت بیرون زدگی استخوان فک می تواند از یک تفاوت طبیعی در شکل استخوان تا تغییرات پس از جراحی یا بیماری متغیر باشد. توروس ها و اگزوستوزها معمولاً رشدهای خوش خیم استخوانی هستند، در حالی که آسیب، کشیدن دندان، التهاب یا برخی اختلالات استخوانی می توانند استخوان را در سطح لثه نمایان کنند.

عوامل ژنتیکی و نیروهای مکانیکی وارد شده به فک نیز در ایجاد برخی برجستگی های استخوانی مطرح شده اند. علت توروس احتمالاً چندعاملی است و ترکیبی از زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی یا عملکردی در ایجاد آن نقش دارد.

بیرون زدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان ها

بیرون زدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان معمولاً زمانی رخ می دهد که یک قسمت کوچک از استخوان حفره دندان هنگام ترمیم به سطح لثه نزدیک شود. این قطعه می تواند به شکل یک لبه کوچک، سخت و تیز احساس شود و گاهی باعث تحریک زبان یا لثه شود.

در روند ترمیم، استخوان حفره دندان دستخوش بازسازی می شود. گاهی یک قطعه کوچک استخوانی از بافت اطراف جدا شده و به سمت سطح حرکت می کند. در موارد محدود نیز ممکن است استخوان در محل جراحی برای مدتی نمایان بماند.

دستکاری یا خارج کردن این قطعات در خانه توصیه نمی شود، زیرا می تواند به بافت در حال ترمیم آسیب بزند.

آیا ضربه یا آسیب به فک باعث بیرون زدگی استخوان می شود؟

بله، ضربه شدید یا آسیب به فک می تواند در برخی شرایط باعث آسیب استخوان، لثه یا بافت پوشاننده آن شود و قسمتی از استخوان را قابل مشاهده کند. البته هر برجستگی که پس از ضربه ایجاد می شود الزاماً استخوان بیرون زده نیست و ممکن است ناشی از تورم یا آسیب بافت نرم باشد.

اگر پس از ضربه، تغییر در قرارگیری دندان ها، محدودیت باز شدن دهان، خونریزی، بی حسی یا درد شدید ایجاد شده باشد، بررسی سریع ضروری است.

آیا عفونت دندان و لثه می تواند باعث نمایان شدن استخوان فک شود؟

بله، عفونت شدید یا طولانی مدت می تواند به بافت های اطراف دندان آسیب برساند و در برخی موارد استخوان را درگیر کند، اما نمایان شدن استخوان به تنهایی برای تشخیص عفونت کافی نیست. درد، تورم، ترشح چرکی، بوی بد و تب می توانند احتمال عفونت را بیشتر کنند.

در بعضی بیماری های استخوان فک نیز استخوان نمایان همراه با درد یا ترشح دیده می شود؛ بنابراین باقی ماندن استخوان بدون پوشش طبیعی لثه نیازمند ارزیابی دندانپزشکی است.

انواع برجستگی های استخوانی فک کدامند؟

برجستگی های استخوانی فک شامل توروس فکی، توروس کامی، اگزوستوزهای دهانی، استئوم و تغییرات استخوانی ناشی از ترمیم پس از کشیدن دندان هستند. این ضایعات از نظر محل، نحوه رشد و نیاز به درمان تفاوت دارند و تشخیص آن ها تنها از روی ظاهر همیشه امکان پذیر نیست.

توروس و اگزوستوز معمولاً ماهیتی خوش خیم دارند، در حالی که توده ای که یک طرفه رشد می کند، درد دارد یا باعث بی حسی می شود باید دقیق تر بررسی شود.

توروس فکی چیست؟

توروس فکی یا Torus Mandibularis یک برجستگی استخوانی خوش خیم است که معمولاً در سطح داخلی فک پایین و نزدیک زبان ایجاد می شود. این برجستگی اغلب بدون درد است، رشد آهسته ای دارد و در بسیاری از افراد به درمان نیاز ندارد.

توروس فکی ممکن است یک طرفه یا دوطرفه باشد و با مخاط طبیعی پوشیده شود. درمان جراحی زمانی مطرح می شود که برجستگی مرتب زخم شود، عملکرد دهان را مختل کند یا برای ساخت پروتز مشکل ایجاد کند.

توروس کامی چیست؟

توروس کامی یک برجستگی استخوانی خوش خیم در خط میانی کام سخت است. این برجستگی می تواند کوچک و گرد یا بزرگ تر و لوبوله باشد و معمولاً فرد سال ها بدون درد یا مشکل خاصی با آن زندگی می کند.

پوست مخاطی روی آن نسبتاً نازک است؛ بنابراین ممکن است غذاهای سفت باعث تحریک یا زخم آن شوند. وجود توروس کامی به تنهایی معمولاً نشانه سرطان یا عفونت نیست.

استئوم فک چیست؟

استئوم فک یک توده خوش خیم و معمولاً آهسته رشد از استخوان بالغ است که می تواند در فک پایین یا بالا ایجاد شود. برخلاف توروس که بیشتر به عنوان یک رشد یا تغییر استخوانی شناخته می شود، استئوم یک تومور خوش خیم استخوانی محسوب می شود.

استئوم ها ممکن است در تصویربرداری به شکل توده استخوانی مشخص دیده شوند. وجود چند استئوم دهانی می تواند نیاز به بررسی های بیشتر داشته باشد، بنابراین تشخیص آن باید توسط دندانپزشک یا جراح فک و صورت انجام شود.

تفاوت توروس، اگزوستوز و استئوم چیست؟

توروس، اگزوستوز و استئوم هر سه می توانند به شکل برجستگی سخت استخوانی در فک دیده شوند، اما ماهیت یکسانی ندارند. توروس در واقع نوع مشخصی از رشد خوش خیم استخوانی است که در محل های معمول مانند کام یا سطح داخلی فک پایین ایجاد می شود؛ اگزوستوز اصطلاح گسترده تری برای رشد اضافی استخوان روی سطح فک است، در حالی که استئوم یک تومور خوش خیم استخوانی با رشد مستقل و آهسته محسوب می شود.

زائده استخوانی ناشی از ترمیم پس از کشیدن دندان چیست؟

زائده یا قطعه استخوانی پس از کشیدن دندان معمولاً بخش کوچکی از استخوان اطراف حفره دندان است که هنگام ترمیم در سطح لثه احساس می شود. بیمار ممکن است آن را مانند یک جسم سفید، سفت یا تیز تشخیص دهد.

بیرون زدن استخوان از لثه بعد از کشیدن دندان همیشه به معنای اختلال جدی در ترمیم نیست؛ اما اگر محل دردناک، متورم یا دارای ترشح باشد یا بهبود پیدا نکند، دندانپزشک باید آن را معاینه کند.

چه زمانی برای بیرون زدگی استخوان فک به دندانپزشک مراجعه کنیم؟

برای بیرون زدگی استخوان فک زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد که برجستگی جدید باشد، بزرگ شود، درد ایجاد کند، پس از کشیدن دندان بهبود پیدا نکند یا همراه با تورم، ترشح، خونریزی یا بی حسی باشد. برجستگی ثابت و بدون علامت نیز بهتر است حداقل یک بار در معاینه دهان بررسی شود.

مراجعه سریع تر اهمیت بیشتری دارد اگر تغییر اندازه ضایعه محسوس باشد، فرد در جویدن یا باز کردن دهان مشکل پیدا کند یا درد و تب ایجاد شود. همچنین ضایعه یک طرفه و در حال رشد نباید بدون بررسی طولانی مدت رها شود.

روش های تشخیص بیرون زدگی استخوان فک

تشخیص بیرون زدگی استخوان فک معمولاً با معاینه دقیق دهان و لمس برجستگی آغاز می شود. دندانپزشک محل، سختی، اندازه، تقارن، وضعیت مخاط و سابقه کشیدن دندان یا ضربه را بررسی می کند و در صورت نیاز از تصویربرداری برای مشاهده ساختار استخوان استفاده می کند.

توروس های معمولی اغلب از روی ظاهر و محل مشخص می شوند و همیشه به آزمایش تکمیلی نیاز ندارند. در مقابل، ضایعات یک طرفه، در حال رشد، دردناک یا غیرمعمول ممکن است نیازمند رادیوگرافی، تصویربرداری سه بعدی یا در موارد انتخاب شده نمونه برداری باشند.

عوارض بیرون زدگی استخوان فک

عوارض بیرون زدگی استخوان فک به علت و اندازه آن بستگی دارد و بسیاری از برجستگی های خوش خیم هیچ عارضه ای ایجاد نمی کنند. مشکل معمولاً زمانی ایجاد می شود که مخاط روی برجستگی آسیب ببیند، استخوان تیز در تماس با زبان قرار گیرد یا برجستگی در استفاده از پروتز و جویدن اختلال ایجاد کند.

عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:

• تحریک یا زخم مکرر لثه و مخاط
• درد هنگام جویدن غذا
• گیر کردن مواد غذایی در اطراف ناحیه
• تحریک زبان توسط لبه استخوانی
• ایجاد مشکل برای بعضی پروتزهای دندانی
• التهاب یا عفونت در برخی شرایط

ایجاد بی حسی، رشد سریع یا درد مداوم جزو ویژگی های معمول یک توروس ساده نیست و باید بررسی شود.

درمان بیرون زدگی استخوان فک

درمان بیرون زدگی استخوان فک مستقیماً به علت آن وابسته است؛ بعضی برجستگی های استخوانی خوش خیم به هیچ درمانی نیاز دارند، در حالی که قطعات تیز پس از کشیدن دندان، ضایعات مزاحم یا موارد همراه با عفونت ممکن است به درمان دندانپزشکی یا جراحی نیاز داشته باشند.

در افرادی که سابقه کشیدن دندان یا جایگزینی دندان از دست‌رفته را دارند، بررسی وضعیت استخوان فک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا شرایط استخوان می‌تواند بر برنامه‌ریزی درمان‌هایی مانند ایمپلنت دندان تأثیر بگذارد.

توروس های خوش خیم معمولاً تنها زمانی برداشته می شوند که باعث آسیب مکرر، اختلال عملکردی یا مشکل در ساخت پروتز شوند.

درمان بیرون زدگی استخوان فک بعد از کشیدن دندان

درمان بیرون زدگی استخوان فک بعد از کشیدن دندان به اندازه قطعه استخوان، وضعیت ترمیم لثه و وجود یا نبود عفونت بستگی دارد. قطعات کوچک ممکن است طی روند طبیعی ترمیم از سطح خارج شوند، اما قطعه تیز یا دردناکی که باقی می ماند باید توسط دندانپزشک بررسی شود.

از کندن استخوان با دست، سوزن، موچین یا ابزارهای خانگی خودداری کنید. این کار می تواند زخم را بزرگ تر و احتمال التهاب یا عفونت را بیشتر کند. دندانپزشک در صورت لزوم قسمت تیز را صاف یا قطعه آزاد را خارج می کند و وضعیت حفره دندان را نیز بررسی می کند.

سخن پایانی

بیرون زدگی استخوان فک یک تشخیص واحد نیست و می تواند از یک برجستگی طبیعی و کاملاً خوش خیم تا تغییرات مربوط به ترمیم پس از کشیدن دندان ناشی شود. توروس های فکی و کامی معمولاً بدون درد و کم خطرند و اغلب به درمان نیاز ندارند، اما برجستگی جدید، دردناک، در حال رشد یا همراه با عفونت باید بررسی شود.

اگر بخشی از استخوان واقعاً از لثه بیرون زده است، به ویژه پس از کشیدن دندان، دستکاری آن در خانه مناسب نیست. یک معاینه دندانپزشکی می تواند مشخص کند که تنها با روند طبیعی ترمیم روبه رو هستید یا درمان بیشتری لازم است.

سوالات متداول 

آیا بیرون زدگی استخوان فک خطرناک است؟

اغلب خیر. بسیاری از برجستگی های استخوانی مانند توروس خوش خیم هستند، اما ضایعه جدید، بزرگ شونده، دردناک یا همراه با بی حسی و التهاب باید توسط دندانپزشک بررسی شود.

آیا بیرون زدن استخوان از لثه بعد از کشیدن دندان طبیعی است؟

گاهی یک قطعه کوچک استخوان طی روند ترمیم به سطح لثه می رسد و قابل لمس می شود. اگر درد شدید، تورم، ترشح یا باقی ماندن طولانی مدت آن وجود داشته باشد، معاینه ضروری است.

آیا بیرون زدگی استخوان فک خودبه خود از بین می رود؟

به علت آن بستگی دارد. توروس معمولاً باقی می ماند، اما یک قطعه کوچک استخوانی پس از کشیدن دندان ممکن است طی روند ترمیم دفع یا توسط بافت اطراف پوشانده شود.

آیا می توان استخوان بیرون زده از لثه را در خانه خارج کرد؟

خیر. خارج کردن یا شکستن استخوان با ابزارهای خانگی می تواند به لثه آسیب بزند و خطر التهاب و عفونت را افزایش دهد. دندانپزشک باید ابتدا محل را بررسی کند.

آیا توروس فک نیاز به جراحی دارد؟

معمولاً خیر. توروس های بدون علامت اغلب نیازمند درمان نیستند. جراحی بیشتر زمانی مطرح می شود که برجستگی موجب زخم مکرر، اختلال عملکردی یا مشکل در استفاده از پروتز دندانی شود.

آیا باید استخوان بیرون زده را تراش داد؟

خیر، هر استخوان بیرون زده یا برجستگی استخوانی فک نیاز به تراشیدن ندارد. تصمیم برای تراش یا برداشتن استخوان زمانی مطرح می شود که برجستگی باعث درد، زخم مکرر، مشکل در غذا خوردن و رعایت بهداشت دهان، اختلال در استفاده از پروتز دندانی یا تحریک مداوم بافت های دهان شود.