جرم گیری دندان چیست و چه زمانی لازم است؟

جرم گیری دندان روشی تخصصی برای پاک کردن رسوبات معدنی و پلاک هایی است که پس از سفت شدن دیگر با مسواک و نخ دندان از سطح دندان جدا نمی شوند. باقی ماندن این رسوبات، به ویژه در ناحیه اتصال دندان و لثه، می تواند باعث تحریک بافت لثه، ایجاد بوی نامطبوع دهان و افزایش احتمال خونریزی شود. زمان انجام جرم گیری دندان نیز باید بر اساس شرایط دهان هر شخص تعیین شود.

پلاک دندانی در ابتدا لایه ای نرم و چسبنده است که از ترکیب باکتری ها، مواد موجود در بزاق و باقی مانده غذا روی دندان تشکیل می شود. اگر این لایه به طور منظم پاک نشود، به تدریج مواد معدنی موجود در بزاق در آن رسوب می کنند و ساختار سخت تری به نام جرم یا تارتار دندانی به وجود می آورند.

جرم معمولاً در بخش هایی تشکیل می شود که تمیز کردن آن ها دشوارتر است؛ برای مثال پشت دندان های جلویی فک پایین، بین دندان ها، نواحی نزدیک لثه و اطراف براکت های ارتودنسی. نیاز به جرم گیری دندان برای هر شخص یکسان نیست. سرعت تشکیل رسوب، وضعیت بافت لثه، کیفیت مسواک زدن، استفاده از نخ دندان، مصرف دخانیات، ارتودنسی و سابقه بیماری های پریودنتال همگی می توانند زمان مناسب انجام این درمان را تغییر دهند.

چه علائمی نشان میدهد که به جرم گیری دندان نیاز داریم؟

وجود لایه های سخت روی دندان، خونریزی لثه و بوی مداوم دهان از نشانه هایی هستند که می توانند احتمال تجمع جرم را مطرح کنند. البته تشخیص دقیق تنها با مشاهده ظاهر دندان امکان پذیر نیست و دندانپزشک باید وضعیت لثه و نواحی اطراف دندان را نیز ارزیابی کند تا مشخص شود پاک سازی حرفه ای لازم است یا خیر.

نشانه هایی که بهتر است جدی گرفته شود عبارت اند از:

• دیده شدن رسوبات سخت زرد رنگ و قهوه ای یا تیره در نزدیکی خط لثه یا بین دندان ها
• خون آمدن از لثه هنگام مسواک زدن یا تمیز کردن فضای میان دندان
• بوی بد دهان که با رعایت بهداشت معمولی دهان برطرف نمی شود
• احساس زبری روی سطح دندان ها یا پشت دندان های جلویی
• قرمز شدن، تورم یا حساسیت لثه
• تغییر ظاهر و تغییر رنگ دندان ها به دلیل لکه ها و رسوبات خارجی
• عقب رفتن خط لثه یا تغییر در ظاهر لثه ها
• تجمع پلاک و جرم اطراف سیم ها و براکت های ارتودنسی

وجود یک یا چند مورد از این نشانه ها الزاماً به معنی بیماری شدید لثه نیست، اما بررسی زودهنگام می تواند از پیشرفت مشکل جلوگیری کند. دندانپزشک با ارزیابی وضعیت اتصال لثه به دندان، محل رسوبات و شرایط بافت اطراف مشخص می کند که جرم گیری معمولی کافی است یا درمان گسترده تری ضرورت دارد.

علت جرم گرفتن دندان

جرم زمانی ایجاد می شود که پلاک نرم برای مدت کافی روی سطح دندان باقی بماند و به کمک املاح موجود در بزاق سخت شود. این فرایند حتی در افرادی که روزانه مسواک می زنند نیز ممکن است اتفاق بیفتد، به خصوص اگر بعضی نواحی دهان به درستی تمیز نشوند.

بعد از خوردن غذا، باکتری های دهان همراه با ذرات غذایی و ترکیبات بزاق روی سطح دندان لایه ای می سازند. اگر این لایه در همان مراحل اولیه حذف نشود، به مرور کلسیم و سایر مواد معدنی بزاق در آن رسوب می کنند.

عواملی مانند مصرف دخانیات، خشکی دهان، نامرتبی دندان ها، وجود ترمیم ها یا روکش هایی که تمیز کردن اطرافشان دشوار است و ارتودنسی ثابت می توانند تشکیل جرم را بیشتر کنند. نوع مواد غذایی مصرفی و کیفیت مراقبت روزانه از دهان نیز بر سرعت تجمع پلاک و تبدیل آن به رسوبات سخت اثر دارند.

مراحل جرم گیری دندان چگونه است؟

مراحل جرم گیری دندان با بررسی وضعیت دهان و دندان ها آغاز می شود و دندانپزشک رسوبات سخت را با ابزارهای مخصوص از سطح دندان و نواحی اطراف لثه جدا می کند. در صورت نیاز، بخش هایی که زیر خط لثه قرار دارند نیز پاک سازی می شوند و در پایان ممکن است سطح دندان پولیش شود.

احساس لرزش یا شنیدن صدای دستگاه هنگام جرم گیری طبیعی است و اگر حجم جرم دندان ها زیاد باشد یا لثه ها حساسیت بالایی داشته باشند، دندانپزشک ممکن است برای کمتر شدن ناراحتی بیمار از بی حسی موضعی استفاده کند. 

جرم گیری دندان چقدر طول میکشه؟

جرم گیری معمولی اغلب بین حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه زمان می برد، اما مدت واقعی درمان به مقدار جرم، محل رسوبات و وضعیت لثه بستگی دارد. در صورت کم بودن جرم دندان و نیاز به پاکسازی تنها چند ناحیه، فرایند جرم گیری در مدت زمان کوتاه تری انجام می شود. 

در مقابل، زمانی که رسوبات وسیع باشند، بخش هایی از جرم زیر لثه قرار گرفته باشند یا التهاب بافت لثه وجود داشته باشد، دندانپزشک باید زمان بیشتری برای درمان اختصاص دهد. در بعضی بیمار ها نیز انجام تمام مراحل در یک جلسه انجام نمیشود و درمان در چند نوبت تکمیل می شود.

چه عواملی مدت زمان جرم گیری دندان را افزایش می دهند؟

مقدار زیاد جرم، رسوبات زیر لثه، بیماری های پریودنتال و دسترسی دشوار به بعضی دندان ها از مهم ترین عواملی هستند که مدت زمان جرم گیری را بیشتر می کنند. هرچه درمان به پاکسازی دقیق تر نواحی عمیق تر نیاز داشته باشد، زمان بیشتری برای تکمیل کار لازم است.

براکت های ارتودنسی، شلوغی دندان ها، حساسیت زیاد بیمار و جرم های قدیمی و سخت نیز می توانند روند درمان را طولانی تر کنند. اگر بخش های مختلف دهان به پاک سازی گسترده نیاز داشته باشند، دندانپزشک ممکن است درمان را در چند جلسه جداگانه انجام دهد تا دقت و تحمل بیمار حفظ شود.

جرم گیری دندان هر چند وقت یکبار باید انجام شود

فاصله زمانی بین جلسات جرم گیری دندان برای همه افراد یکسان نیست، زیرا میزان تشکیل جرم و سلامت لثه در هر فرد تفاوت دارد. ممکن است یک فرد با وضعیت دهان مناسب تنها در فواصل طولانی تر به پاک سازی حرفه ای نیاز داشته باشد، در حالی که فردی با سابقه بیماری لثه باید در بازه های کوتاه تری بررسی شود.

برای برخی افراد، بررسی و پاک سازی در حدود هر ۶ تا ۱۲ ماه کافی است، اما این عدد یک قانون ثابت محسوب نمی شود. افرادی که جرم به سرعت روی دندان هایشان تشکیل می شود، دخانیات مصرف می کنند یا سابقه مشکلات پریودنتال دارند ممکن است به مراجعات کوتاه مدت تر نیاز داشته باشند.

بهتر است زمان جلسه بعد بر اساس معاینه دندانپزشک تعیین شود، نه صرفاً طبق یک برنامه عمومی. این رویکرد کمک می کند جرم گیری دقیقاً زمانی انجام شود که از نظر سلامت لثه و مقدار رسوب ضرورت دارد.

تفاوت جرم گیری معمولی و جرم گیری عمیق لثه چیست؟

در جرم گیری معمولی تمرکز اصلی بر حذف جرم هایی است که روی سطح تاج دندان و نزدیک حاشیه لثه قرار گرفته اند. جرم گیری عمیق زمانی کاربرد پیدا می کند که پلاک و رسوبات به زیر لثه یا سطح ریشه دندان رسیده باشند و پاک سازی سطحی برای کنترل شرایط کافی نباشد.

جرم گیری عمیق بیشتر در افرادی مطرح می شود که نشانه هایی از درگیری بافت های نگهدارنده دندان، افزایش عمق پاکت لثه یا بیماری پریودنتال دارند. دندانپزشک با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری مشخص می کند کدام روش مناسب تر است.

عوارض بعد از جرم گیری دندان

عوارض بعد از جرم گیری معمولاً خفیف و موقتی هستند و بیشتر شامل حساسیت دندان، تحریک لثه یا خونریزی محدود می شوند. شدت این علائم اغلب به میزان جرم اولیه، وضعیت التهاب لثه و عمق پاک سازی بستگی دارد.

وقتی جرم های قدیمی از اطراف دندان حذف می شوند، بخش هایی از سطح دندان که قبلاً زیر رسوبات قرار داشته اند دوباره در معرض محیط دهان قرار می گیرند. به همین دلیل ممکن است بعضی افراد در روزهای ابتدایی احساس حساسیت بیشتری داشته باشند.

درد شدید، تورم قابل توجه، خونریزی طولانی مدت یا حساسیتی که به مرور بیشتر شود طبیعی تلقی نمی شود و بهتر است توسط دندانپزشک بررسی شود.

خونریزی لثه بعد از جرم گیری

خونریزی خفیف لثه در ساعات ابتدایی پس از جرم گیری می تواند طبیعی باشد، به خصوص اگر لثه قبل از درمان ملتهب بوده باشد. با کاهش التهاب و رعایت منظم بهداشت دهان، این وضعیت معمولاً به تدریج کمتر می شود.

متوقف کردن مسواک به دلیل مشاهده مقدار کمی خونریزی معمولاً کار درستی نیست. بهتر است با مسواک نرم و فشار کنترل شده دندان ها را تمیز کنید، مگر اینکه دندانپزشک توصیه متفاوتی داشته باشد.

اگر خونریزی شدید باشد، چند روز ادامه پیدا کند یا همراه با تورم و درد قابل توجه باشد، مراجعه دوباره به دندانپزشک ضرورت دارد.

حساسیت دندان بعد از جرم گیری

حساسیت به نوشیدنی سرد، غذای داغ یا خوراکی های شیرین بعد از جرم گیری در برخی افراد دیده می شود و معمولاً موقت است. این حساسیت بیشتر زمانی احساس می شود که جرم زیادی از نزدیکی گردن دندان یا سطح ریشه برداشته شده باشد.

در بسیاری از موارد این وضعیت طی چند روز کاهش پیدا می کند. استفاده از خمیردندان مخصوص دندان های حساس و کاهش مصرف مواد بسیار سرد یا داغ می تواند ناراحتی را کمتر کند.

اگر حساسیت شدید باشد، ادامه پیدا کند یا تنها یک دندان خاص درد قابل توجه داشته باشد، لازم است علت دقیق آن بررسی شود.

آیا جرم گیری دندان در خانه امکان پذیر است؟

جرم سخت شده را نمی توان به شکل ایمن با روش های خانگی از سطح دندان جدا کرد. مسواک زدن، نخ دندان و سایر روش های مراقبت خانگی برای حذف پلاک نرم و پیشگیری از تشکیل جرم اهمیت دارند، اما روی رسوبات معدنی شده اثر کافی ندارند.

استفاده از ابزارهای فلزی خانگی برای تراشیدن جرم می تواند باعث آسیب به لثه، خراش سطح دندان یا حتی صدمه به ترمیم های دندانی شود. همچنین استفاده مداوم از مواد بسیار ساینده ممکن است به سطح مینای دندان آسیب بزند.

بهترین راه، پیشگیری از تشکیل جرم با رعایت بهداشت دهان و مراجعه به دندانپزشک برای حذف رسوبات سخت شده است. روش های خانگی جایگزین جرم گیری حرفه ای نیستند.

مراقبت های بعد از جرم گیری دندان

مراقبت صحیح بعد از جرم گیری دندان به کاهش حساسیت و جلوگیری از تجمع سریع دوباره پلاک کمک می کند. مهم ترین نکته این است که فرد پس از درمان نیز پاکسازی روزانه دندان ها را با روش صحیح ادامه دهد و به دلیل حساسیت موقت، بهداشت دهان را کنار نگذارد.

برای مراقبت بهتر بعد از درمان می توانید این توصیه ها را رعایت کنید:

• از مسواک نرم استفاده کنید و فشار زیادی روی لثه وارد نکنید.
• فضای بین دندان ها را با نخ دندان یا ابزار مناسب تمیز نگه دارید.
• در صورت وجود حساسیت، مصرف مواد غذایی بسیار سرد یا داغ را برای مدتی کاهش دهید.
• در صورت توصیه دندانپزشک از خمیردندان مخصوص دندان های حساس استفاده کنید.
• از مصرف دخانیات خودداری کنید یا آن را تا حد امکان کاهش دهید.
• در زمان تعیین شده برای معاینه بعدی مراجعه کنید.

رعایت این موارد سرعت تشکیل پلاک و جرم جدید را کاهش می دهد، اما هیچ روشی نمی تواند احتمال تشکیل جرم را به طور کامل از بین ببرد.

هزینه جرم گیری دندان

هزینه جرم گیری به نوع درمان، مقدار رسوبات، وضعیت لثه و تعداد جلسات مورد نیاز بستگی دارد. به همین دلیل تعیین یک قیمت ثابت برای همه افراد دقیق نیست و هزینه نهایی معمولاً پس از ارزیابی وضعیت دهان مشخص می شود.

اگر فرد فقط به جرم گیری معمولی نیاز داشته باشد، هزینه درمان با حالتی که پاک سازی عمیق لثه یا چند جلسه درمان ضروری باشد تفاوت خواهد داشت. شرایط هر دو فک، نیاز به پولیش و شدت درگیری لثه نیز می توانند بر هزینه نهایی اثر بگذارند.

برای اطلاع از هزینه دقیق در کلینیک تخصصی دندانپزشکی ماکان، بهتر است ابتدا معاینه انجام شود تا نوع جرم گیری مورد نیاز مشخص شود.

موارد موثر بر هزینه جرم گیری دندان

مقدار و محل جرم، تعداد فک های نیازمند درمان، وجود رسوب زیر لثه و نیاز به درمان عمیق از مهم ترین عوامل مؤثر بر هزینه جرم گیری هستند. هرچه درمان زمان برتر و تخصصی تر باشد، هزینه نیز می تواند متفاوت باشد.

تعداد جلسات، شرایط بیماری لثه و نیاز به اقدامات تکمیلی نیز در مبلغ نهایی نقش دارند. به همین دلیل مقایسه هزینه جرم گیری بدون توجه به نوع درمان می تواند گمراه کننده باشد.

سخن پایانی

جرم گیری دندان زمانی لازم می شود که رسوبات سخت روی سطح دندان یا اطراف لثه تشکیل شده باشند و دیگر با مراقبت های روزمره از بین نروند. بوی بد دهان، خونریزی لثه، رسوبات قابل مشاهده و التهاب لثه از نشانه هایی هستند که می توانند نیاز به بررسی تخصصی را مطرح کنند.

زمان انجام جرم گیری برای همه افراد یکسان نیست و بهتر است بر اساس مقدار جرم، وضعیت لثه و نظر دندانپزشک تعیین شود. مراقبت منظم از دهان، استفاده صحیح از مسواک و نخ دندان و معاینات دوره ای می توانند از تجمع سریع جرم و بروز مشکلات لثه ای جلوگیری کنند.

سوالات متداول

آیا جرم گیری دندان درد دارد؟

جرم گیری معمولی در بیشتر افراد درد زیادی ایجاد نمی کند. اگر جرم گسترده باشد یا لثه التهاب داشته باشد، ممکن است فرد حین درمان کمی فشار، حساسیت یا ناراحتی احساس کند.

آیا جرم گیری به دندان آسیب می زند؟

اگر جرم گیری به صورت اصولی و با ابزار مناسب انجام شود، به ساختار سالم دندان آسیب نمی زند. هدف اصلی این درمان حذف رسوبات و کاهش عوامل تحریک کننده لثه است.

آیا جرم دندان باعث التهاب و تحلیل لثه می شود؟

بله. تجمع طولانی مدت پلاک و جرم می تواند التهاب لثه را تشدید کند و در صورت پیشرفت بیماری، بافت های نگهدارنده اطراف دندان نیز درگیر شوند.

آیا خونریزی لثه بعد از جرم گیری طبیعی است؟

خونریزی محدود در ساعات اولیه، مخصوصاً در افرادی که قبل از درمان لثه ملتهب داشته اند، می تواند طبیعی باشد. خونریزی شدید یا طولانی مدت نیاز به بررسی دارد.

حساسیت دندان بعد از جرم گیری چقدر طول می کشد؟

در بیشتر موارد حساسیت طی چند روز کاهش پیدا می کند. اگر شدت آن زیاد باشد یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، بهتر است دندانپزشک علت را بررسی کند.

آیا جرم گیری دندان را سفید می کند؟

جرم گیری می تواند لکه ها و رسوبات سطحی را کاهش دهد و ظاهر دندان را تمیزتر و روشن تر نشان دهد، اما جایگزین بلیچینگ یا سفید کردن تخصصی دندان نیست.